ΑΡΘΡΟ | Φυσική και Θεσμική ανωτερότητα

A evi sou travelΣε κάθε κοινωνία, όπου υπάρχουν αλληλεπιδράσεις μεταξύ των ανθρώπων, υπάρχουν περιστασιακές ασυμμετρίες (άλλος είναι πιο δυνατός, πιο γρήγορος, έχει περισσότερη πείρα ή γνωρίζει καλύτερα ορισμένα θέματα). Αυτές οι ασυμμετρίες καθορίζουν ασύμμετρες σχέσεις. Οι διαφορικές ικανότητες, λοιπόν, δημιουργούν περιστασιακές ανωτερότητες, όχι όμως κοινωνική ιεραρχία, διότι οι ικανότητες αυτές είναι κατανεμημένες στον πληθυσμό τυχαία· δεν είναι κληρονομιά ορισμένων ατόμων ή μιας κοινωνικής ομάδας. Ο διαφορισμός στις ικανότητες μπορεί να προκαλέσει εξαναγκασμό, όμως ο εξαναγκασμός που πηγάζει από τη διαφορά ρώμης, εξυπνάδας, γνώσης, επιτηδειότητας., δεν είναι πολιτική κυριαρχία και ως εκ τούτου κανένας δεν της αποδίδει «νομιμότητα». Απεναντίας αυτές οι συγκυριακές «ανωτερότητες» μπορεί και να αναζητούνται: όταν π.χ. θέλεις να χτίσεις έναν τοίχο αναζητάς τον καλύτερο κτίστη.

Μια διαφορετική ασύμμετρη σχέση υπάρχει στη σχέση γονιού/παιδιού, όπου δημιουργείται μια «φυσική ανωτερότητα». Ο γονιός φροντίζει, προστατεύει το παιδί, γιατί είναι αδύνατο να το κάνει από μόνο του. Εδώ συγκροτείται ένα πεδίο, όπου πραγματοποιείται η εκπαίδευση και γενικότερα η κοινωνικοποίηση του παιδιού. Στην κοινωνικοποίηση συναρθρώνονται ατομικές ικανότητες των ανθρώπων με θεσμικές μορφές ασυμμετρίας (δασκάλου-μαθητή). Έχουμε δηλαδή και «εξωτερική κυριαρχία», η οποία αναπαράγεται μέσα από τις ασυνείδητες μορφές υποταγής στην αυθεντία του δασκάλου. Αν ο ενήλικας (γονιός ή δάσκαλος) επεκτείνει την αυθεντία του, την ανωτερότητά του πέρα από τον αναγκαίο χρόνο, τότε εγκαθιδρύεται ένας πρώτος βαθμός κυριαρχίας.

Αυτή η συγκυριακή ανωτερότητα, η φυσική επιρροή που προκύπτει από την αλληλεπίδραση των ανθρώπων σε μια κοινωνία, όπου ο καθένας συμπληρώνει τους άλλους και έχει ανάγκη τους άλλους, είναι η υλική, πνευματική και ηθική βάση της αλληλεγγύης και ένα πανίσχυρο επιχείρημα υπέρ της ισότητας των ανθρώπων. Εξυπακούεται ότι η εξέγερση ενάντια σ’αυτή τη φυσική επιρροή, τους «φυσικούς νόμους», όπου υπακούμε όλοι αθέλητα και μοιραία, είναι ανώφελη και αδύνατη.

Όταν όμως μια ασύμμετρη σχέση θεσμοποιηθεί (γίνει θεσμός) γεννιέται μια ιεραρχία και η ασυμμετρία δεν είναι πια περιστασιακή, μετατρέπεται σε πολιτική κυριαρχία. Σ’ένα ιεραρχικό κοινωνικό σύστημα (π.χ. το κράτος) η πολιτική κυριαρχία δίνει το δικό της νόημα σε κάθε ασύμμετρη κοινωνική σχέση, δηλαδή οργανώνει και διαχειρίζεται τις συγκυριακές και φυσικές ασυμμετρίες. Η πολιτική εξουσία ή κυριαρχία συγκροτείται με τη θεσμοποίηση της σχέσης «διαταγή – υπακοή» στο εσωτερικό ενός συμβολικού συστήματος νομιμοποίησης. Κατασκευάζεται δηλαδή μια κοινωνική πραγματικότητα ενσωματωμένη σ’ένα σύστημα νοήματος, μια ιεραρχική οργάνωση της κοινωνίας, όπου μια υπέρτατη αρχή (κόμμα, συνδικάτο, κράτος,) ιδιοποιείται το δικαίωμα να φτιάχνει κανόνες με καθολική ισχύ για τον κόσμο, ο οποίος έχει καθήκον να τους υπακούει. Αυτή η υπέρτατη αρχή ορίζει την πολιτική και αναπτύσσει μια διαδικασία αυτονόμησης του πολιτικού θεσμού από την κοινωνία παράγοντας: Πρώτον, ρήξη ανάμεσα στην πολιτική εξουσία (που νομιμοποιείται να επιβάλει τους κανόνες της) και την κοινωνία των πολιτών. Δεύτερον, μετατροπή κάθε ασύμμετρης σχέσης σε πολιτική υποχρέωση ή καθήκον υπακοής (σε κανόνες, νόμους που εγκαθιδρύουν προνομιούχες τάξεις σε βάθος χρόνου). Κάθε ασύμμετρη σχέση δηλαδή, μετασχηματίζεται σε μια σχέση κυρίαρχου προς κυριαρχούμενο. Από εδώ προκύπτει η σχετικότητα κανόνων και νόμων που επιβάλλει η κυρίαρχη ελίτ και το δικαίωμα ή ανάγκη αμφισβήτησής τους και θέσπισης άλλων που να λειτουργούν υπέρ των πολιτών.

Εδώ ανακύπτει και το ζήτημα της ελευθερίας. Πρώτα ως δυνατότητα να είναι κανείς ελεύθερος. Μετά ως δικαίωμα – δυνατότητα να εξεγείρεται απέναντι σε κάθε «υπέρτατη» αρχή που τον καταπιέζει, αλλά και απέναντι στην κοινωνική πραγματικότητα που φτιάχνει αυτή η «υπέρτατη» αρχή, όπου κάθε άνθρωπος εσωτερικεύει τις αξίες και τις αρχές της κυρίαρχης μειοψηφούσας τάξης μέσω των εθίμων, ηθών, προκαταλήψεων κοκ. που μαθαίνει από τη γέννησή του και συνιστούν αυτό που λέμε κατεστημένο. Η αντίσταση στο υπάρχον κατεστημένο είναι επιβεβλημένη από το δικαίωμα που πηγάζει από το αυτεξούσιο της ανθρώπινης ύπαρξης. Και αυτό ξεπερνά την πολιτική ελευθερία και περιλαμβάνει και την καταπίεση από την κοινωνική πραγματικότητα που ορίζει η εξουσία. Αντιστοιχία με τα της Πάρου, ελεύθερα.

Δ.Χ.Γ.
(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Τα Νέα Πάρου – Αντιπάρου» της 15|3|14)

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: