Νέα πολιτική ανάπτυξης με «βάση» τις ΜμΕ επιχειρήσεις ζητά ο Β. Κορκίδης


Παρακάτω ακολουθεί η τοποθέτησει του Προέδρου της ΕΣΕΕ κ. Βασίλη Κορκίδη στη δημόσια παρουσίαση της Ετήσιας Έκθεσης Ελληνικού Εμπορίου 2010. Ακολουθεί το κείμενο:

«Επανεκκίνηση της οικονομίας με επίκεντρο τις ΜμΕ, ζητά η ΕΣΕΕ και προτείνει ένα νέο αναπτυξιακό μοντέλο εμπορικής πολιτικής».

Η συγκυρία, εντός της οποίας δημοσιεύεται η φετινή Ετήσια Έκθεση Ελληνικού Εμπορίου, είναι κρίσιμη, τόσο για το μέλλον της ελληνικής οικονομίας, όσο και της πατρίδας μας γενικότερα. Η κρίση που βιώνουμε είναι καταρχήν οικονομική, αλλά έχει επηρεάσει, σε μεγάλο βαθμό, τη λειτουργία του πολιτικού συστήματος όπως και την αναπαραγωγή των κυρίαρχων προτύπων ζωής σε όλη την περίοδο της Μεταπολίτευσης. Βασικός στόχος όλων θα πρέπει να είναι να μην εξελιχθεί η οικονομική κρίση σε κοινωνική κρίση, καθώς η απώλεια της κοινωνικής συνοχής στην Ελλάδα θα ναρκοθετήσει οποιαδήποτε προσπάθεια – όσο καλά σχεδιασμένη και αν είναι – για την έξοδο της χώρας από την ύφεση.

Οι κρίσεις είναι αποτελέσματα μακροχρόνιων κοινωνικοοικονομικών μεταβολών που παράγουν μία σειρά από αντιθέσεις όσον αφορά τη λειτουργία της οικονομίας σε σχέση με την κοινωνία και το πολιτικό σύστημα. Η κρίση είναι εκείνη η ιστορική στιγμή που καταδεικνύει τα όρια ενός συγκεκριμένου προτύπου ανάπτυξης και θέτει με επιτακτικό τρόπο την ανάγκη αντικατάστασής του. Η μελέτη του παρελθόντος έχει δείξει ότι οι μεταβολές που είχαν τις επιτυχέστερες εκβάσεις ήταν εκείνες που «μπόλιασαν» τις αναδυόμενες απαιτήσεις με τα μόνιμα χαρακτηριστικά κάθε κοινωνίας. Σε μία τέτοιου είδους κατάσταση βρισκόμαστε και εμείς σήμερα, δηλαδή στο μεταίχμιο  μιας εποχής και πριν το ξεκίνημα μιας νέας, όπου δημιουργείται ένα μεγάλο οικονομικό και κοινωνικό κενό.

Ποιο είναι, όμως, το κοινωνικό και οικονομικό μοντέλο που σήμερα έφτασε στα όριά του στην Ελλάδα;

Ένας κοινός τόπος για τους περισσότερους έγκυρους σχολιαστές είναι ο αρνητικός ρόλος του ελληνικού Κράτους στη μεταπολιτευτική οικονομική ανάπτυξη.  Καταρχήν, η εν λόγω θέση είναι εν μέρει σωστή. Το ελληνικό Κράτος ως ένας θεσμός μη ορθολογικά οργανωμένος λειτούργησε σε πολλές περιπτώσεις περιοριστικά για την επιχειρηματικότητα, δημιουργώντας μία σειρά από εμπόδια για την ελεύθερη δραστηριοποίηση στον ιδιωτικό τομέα, συμβάλλοντας, ως ένα βαθμό, στη δαιμονοποίηση του οικονομικού δρώντα, επιχειρηματία. Το Κράτος κατέστη ένας χώρος διασφάλισης της πολυπόθητης επανεκλογής για κόμματα και βουλευτές και η άσκηση της οικονομικής πολιτικής μία διαδικασία υπηρέτησης του βραχυπρόθεσμου συμφέροντος εις βάρος της μακροπρόθεσμης προοπτικής. Αυτή είναι, ωστόσο, η μία πλευρά του νομίσματος. Από την άλλη πλευρά, το Κράτος, λειτουργώντας ως μοχλός ανάπτυξης και, σε ορισμένες περιόδους κατά τις οποίες οι δημόσιες επενδύσεις σε συγκεκριμένους κλάδους είχαν διογκωθεί σε υψηλά επίπεδα, ευνόησε μία συγκεκριμένη κατηγορία επιχειρήσεων, οι οποίες υπερ-αναπτύχθηκαν υπό την κρατική αιγίδα. Την ίδια στιγμή, ο σταθερός προσανατολισμός των τραπεζικών χρηματοδοτήσεων προς την κατεύθυνση μίας στείρας κατανάλωσης υπονόμευσε σταδιακά την παραγωγική δομή της χώρας.  Η Ελλάδα, ως μία χώρα που κατανάλωνε κατά βάση εισαγόμενα προϊόντα, βρέθηκε κοντά στο στόχο της σύγκλισης με τα ευρωπαϊκά δεδομένα, αλλά και δυνητικά περιθωριοποιούμενη σε κάποια υποθετική υφεσιακή συνθήκη. Η ιδεολογία, δε, της συγκέντρωσης των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων σε μεγάλες μονάδες «στοχοποίησε» μία χειμαζόμενη μικρή και μεσαία επιχειρηματικότητα, που βρέθηκε στη δεινή θέση να θεωρείται ως μία εκ των βασικών υπευθύνων για την ακρίβεια και την έλευση της κρίσης.

Αυτό είναι το μοντέλο που χρεοκόπησε.

Ένα μοντέλο ενός ανορθολογικού κράτους που ευνόησε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες εις βάρος των υπολοίπων. Τι συμβαίνει, όμως, αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα; Η Κυβέρνηση, προσπαθώντας να καλύψει τα ογκώδη ελλείμματα του δημόσιου τομέα και τις υποχρεώσεις της προς τους δανειστές της, έχει επιδοθεί σε ένα ανελέητο κυνήγι εσόδων από τα ελληνικά νοικοκυριά και τον πάλαι ποτέ συκοφαντημένο ιδιωτικό τομέα. Αυτό σημαίνει για όλους μας λιτότητα, απώλεια εισοδήματος, ανασφάλεια, ανεργία, «λουκέτα», απαισιοδοξία, πολιτική αστάθεια, κοινωνική αναταραχή. Ο κύκλος της ύφεσης μοιάζει με ένα σπειροειδές που ολοένα διευρύνεται καλύπτοντας ακόμα περισσότερους παραγωγικούς κλάδους. Η αγορά έχει «στεγνώσει», οι επιχειρηματίες βλέπουν τους τζίρους τους να «κατρακυλούν» και οι καταναλωτές σταδιακά επιστρέφουν στην αποκλειστική αγορά των ειδών πρώτης ανάγκης.

Η κρίση δείχνει ότι θα συνεχίσει να ταλανίζει την ελληνική οικονομία για χρόνια ακόμη, ενώ φαίνεται, σε πρώτο επίπεδο, ότι η κατανομή των βαρών για τη δημοσιονομική πειθαρχία στην κοινωνία είναι ασύμμετρη και άνιση. Το κείμενο της Έκθεσης όμως δε φιλοδοξεί να αποτελέσει μία κακή προφητεία σαν όλες τις άλλες για το μέλλον της ελληνικής οικονομίας. Σκοπός μας είναι να μεταδώσουμε ένα θετικό μήνυμα για την υπέρβαση της κρίσης. Και αυτό κατά τη γνώμη μας βρίσκεται στην άρθρωση ενός νέου αναπτυξιακού μοντέλου για τη χώρας μας, το οποίο θα έχει στο επίκεντρο τις ΜμΕ. Στην Έκθεση που κρατάτε στα χέρια σας έχουμε προσπαθήσει να τεκμηριώσουμε την κεντρική θέση που κατέχει το ελληνικό εμπόριο στη ελληνική οικονομική δομή και το σημαντικό του ρόλο για τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής και την ανάπτυξη. Θέση μας είναι ότι η εν λόγω πραγματικότητα δεν θα πρέπει να αγνοηθεί από τους πολλούς σχεδιασμούς που γίνονται για τη συγκρότηση μίας νέας οικονομικής πολιτικής στη χώρα.

Η κοινωνική δομή στην Ελλάδα δείχνει κυριαρχία των ΜμΕ

Το εμπόριο χαρακτηρίζεται από την παραδοσιακή κυριαρχία των μικρών και ατομικών επιχειρήσεων με υψηλά ποσοστά αυτοαπασχολούμενων και εργοδοτών. Το 2010 το 11,5% των εργαζομένων στον τομέα ήταν εργοδότες, το 25,0% αυτοαπασχολούμενοι, το 56,0% μισθωτοί και το 7,5% συμβοηθούντα μέλη της οικογένειας. Το σύνολο σχεδόν των αυτοαπασχολούμενων και των συμβοηθούντων μελών, το 96% των εργοδοτών και έξι στους δέκα μισθωτούς εργάζονται σε πολύ μικρές επιχειρήσεις. Σημαντικό ρόλο έχουν τα συμβοηθούντα μέλη στη λειτουργία των μικρών εμπορικών επιχειρήσεων στις οποίες δραστηριοποιείται και η συντριπτική πλειοψηφία των εργοδοτών.

Οικονομικός Ρόλος του εμπορίου

Ενώ η προστιθέμενη αξία του τριτογενούς τομέα (των υπηρεσιών), υποχώρησε κατά 1,6%, η προστιθέμενη αξία του εμπορίου ως κλάδου του τριτογενούς τομέα αυξήθηκε το 2009, με αποτέλεσμα η εκατοστιαία συμβολή του στο σύνολο της ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας της ελληνικής οικονομίας να αυξηθεί. Συγκεκριμένα, η προστιθέμενη αξία του Εμπορίου αυξήθηκε κατά 2,9% έναντι μείωσης κατά 2,8% το 2008 (σε σταθερές τιμές), με συνέπεια, το σχετικό μερίδιο του εμπορίου ως προς το σύνολο της οικονομίας να ενισχυθεί ελαφρώς στο 16,5% το 2009 από 16,3% το προηγούμενο έτος. Το εμπόριο παραμένει, από το 2001 και μετά, ο σημαντικότερος κλάδος, παράγοντας περί το 21% του ΑΕΠ.

Ο Κοινωνικός Ρόλος: απασχόληση, κοινωνική συνοχή

Το εμπόριο είναι ένας από τους σημαντικότερους τομείς της ελληνικής οικονομίας, ο οποίος συμβάλλει καθοριστικά στην ανάπτυξη της απασχόλησης στην Ελλάδα. Κατά το 2010 ο τομέας παρείχε απασχόληση σε 801.100 άνδρες και γυναίκες, αριθμός που αντιστοιχεί στο 18,1% της συνολικής απασχόλησης στην Ελληνική οικονομία. Η συμμετοχή των νέων μέχρι 29 ετών στο εμπόριο παραμένει μεγαλύτερη από την αντίστοιχη συμμετοχή των νέων στο σύνολο της οικονομίας και στον τομέα των υπηρεσιών. Ας δούμε, όμως, λίγο, το Νέο Αναπτυξιακό Μοντέλο το οποίο αναζητούμε και το οποίο θα πρέπει να περιλαμβάνει μία σειρά από μέριμνες που θα επιτρέψουν μία βιώσιμη αναπτυξιακή προοπτική χωρίς όμως πρόχειρα, βιαστικά, προσωρινά και έκτακτα μέτρα, αλλά, με την χάραξη ενός καλοσχεδιασμένου πλάνου ανάπτυξης εμπορικής πολιτικής για την χώρα μας.
Η νέα αναπτυξιακή στρατηγική θα πρέπει να έχει ως επίκεντρο τις ΜμΕ. Η μικρή και μεσαία επιχειρηματικότητα αποτελεί τον κινητήριο μοχλό του ελληνικού ιδιωτικού τομέα, στηρίζει σε πολύ υψηλό ποσοστό την απασχόληση και έχει μία ιστορικότητα που την καθιστά απολύτως συνδεδεμένη με την ελληνική κοινωνία. Ιδίως, στη παρούσα συγκυρία μπορεί να προσφέρει πολλές δυνατότητες απασχόλησης σε κοινωνικές ομάδες οι οποίες ούτως ή άλλως βρίσκονταν σε δύσκολη θέση.
Δημιουργία μίας εύρωστης εθνικής αγοράς. Η βελτίωση της εσωτερικής αγοράς θα πρέπει ως ένα βαθμό να περάσει αρχικά από την ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής και τη σύνδεση της με την τελική κατανάλωση. Βιοτεχνίες και εμπορικές επιχειρήσεις μπορούν να αποτελέσουν τους δύο πόλους αυτής της σχέσης. Μόνο κατ΄ αυτόν τον τρόπο θα διαμορφωθεί ένα στέρεο έδαφος επί του οποίου θα ανθίσει η αναπτυξιακή δυναμική.Εξορθολογισμός και όχι εκθεμελίωση της λειτουργίας του Κράτους. Το Κράτος θα πρέπει να έχει κεντρικό ρόλο στην προώθηση της αναπτυξιακής προοπτικής, λειτουργώντας σαν αρωγός της επιχειρηματικότητας και όχι ως διώκτης της. Εκθεμελίωση του Κράτους σημαίνει την άνευ όρων εκποίηση της δημόσιας περιουσίας, η οποία θα έχει ένα δυσανάλογα υψηλό κοινωνικό κόστος σε σχέση με το άμεσο οικονομικό όφελος ορισμένων. Αναδιάρθρωση και όχι αποδόμηση του ελληνικού εμπορίου.

Οι Έλληνες έμποροι στη μέθη της υπερκατανάλωσης, του υπερδανεισμού, της αλόγιστης επέκτασης των σημείων λιανικής πώλησης διαπράξαμε λάθη, τα οποία πρέπει να διορθώσουμε.
Ήδη γνωρίζουμε αρκετά για το πόσο εμπόριο θέλουμε, που το θέλουμε, πως το θέλουμε και κυρίως τι πρέπει να αλλάξουμε.
Η οικονομική γεωγραφία, η γεώβαση, η εμπορική πολεοδομία, η ηλεκτρονική χωροταξία του εμπορίου έχουν δρομολογηθεί για την αναδιάταξη και τον εκσυγχρονισμό της ελληνικής αγοράς.
Ενίσχυση του ρόλου των κοινωνικών εταίρων. Ο κοινωνικός διάλογος αποτελεί μία μέγιστη δημοκρατική κατάκτηση και η συμβολή των κοινωνικών εταίρων στη διαμόρφωση πολιτικών απαραίτητη προϋπόθεση για την επίτευξη της κοινωνικής συναίνεσης. Σε μία στιγμή συρρίκνωσης της δημοκρατικής λειτουργίας και απώλειας μέρους της εθνικής κυριαρχίας, η ύπαρξη ενός ισχυρού συστήματος κοινωνικής εκπροσώπησης είναι σημαντική για τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής.
Στο σημείο αυτό θα σταθώ περισσότερο. Μεταξύ κοινωνικών εταίρων υπάρχει πλέον η διάθεση από όλες τις πλευρές να γίνουν σεβαστές οι εκατέρωθεν θέσεις. Μικροί και μεγάλοι εργοδότες φροντίζουν να αφουγκράζονται τις αγωνίες των εργαζομένων αλλά και οι εκπρόσωποι των τελευταίων αντιλαμβάνονται τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις σήμερα. Η τελική σύνθεση που προκύπτει σήμερα δεν είναι συγκυριακή συναντίληψη αλλά έκφραση συνεννόησης και συνεργασίας. Ο κοινωνικός διάλογος είναι μια δημοκρατική κατάκτηση. Αποτελεί έκφραση της βούλησης των διαφορετικών κοινωνικών ομάδων να επιδιώξουν την άμβλυνση των διαφορών τους, να επιτύχουν ένα πρώτο επίπεδο συνεννόησης και να διεκδικούν μια τελική σύνθεση των οπτικών. Η ύπαρξη ισορροπίας στον κοινωνικό διάλογο συνιστά δείγμα ωριμότητας μιας κοινωνίας και παράγοντα διατήρησης κοινωνικής συνοχής.

Σε μια χώρα όπως η δική μας που υπέφερε στην ιστορία της από πολλαπλούς διχασμούς, συγκρούσεις  και πολώσεις, η δυνατότητα των κοινωνικών εταίρων να αποφασίζουν αυτόνομα για τις σχέσεις κεφαλαίου και εργασίας είναι μια μεγάλη καινοτομία που σηματοδότησε, αν θέλετε, και την τελική μας σύγκλιση με την Ευρώπη.
Υπό την έννοια αυτή καλούμε στην συνομολόγηση μιας ΕΘΝΙΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΣΥΜΜΑΧΙΑΣ. Μιας συμμαχίας που δεν θα σκοπεί αποκλειστικά στην διατήρηση κάποιων κεκτημένων, αλλά θα διασφαλίζει την διεύρυνση του κοινωνικού διαλόγου και την συζήτηση για την αναπτυξιακή προοπτική της χώρας. Χρειάζονται όλοι σε αυτή την προσπάθεια, χρειάζεται το κράτος  και οι κοινωνικοί εταίροι να συνεξετάσουν τα χαρακτηριστικά της μακροπρόθεσμης οικονομικής στρατηγικής και να συνθέσουν τις προτάσεις τους. Είναι ζήτημα ορθής δημοκρατικής λειτουργίας. Είναι ζήτημα ουσιαστικής συμμετοχής στη σωτηρία της χώρας μας.
Όλοι οι κοινωνικοί εταίροι, πολιτικοί και παραγωγικοί φορείς  έχουμε υποχρέωση να συμφωνήσουμε στις παρακάτω βασικές συνθήκες για ένα περιβάλλον που επιβάλλεται να διαμορφωθεί με την βοήθεια όλων μας.

Η Ελλάδα χρειάζεται όσο ποτέ:
1. Ειρήνη και πολιτική σταθερότητα.
2. Συνετή διακυβέρνηση και αντιπολίτευση εθνικού συμφέροντος.
3. Κοινωνικό διάλογο και κοινωνική συμμετοχή.
4. Σεβασμό στην επιχειρηματικότητα.
5. Ισχυρή και σταθερή μακροοικονομική πολιτική.
6. Βιώσιμη οικονομική αναδιάρθρωση  των ΜμΕ.
7. Εξασφάλιση περιουσιακών δικαιωμάτων.
8. Θεμιτό ανταγωνισμό και δημιουργία υποδομών.
9. Πρόσβαση στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες.
10. Εκπαίδευση, κατάρτιση και δια βίου μάθηση.
11. Εδραίωση  κοινωνικής δικαιοσύνης και προστασίας.
12. και κυρίως
13. Πολιτική ωριμότητα με πολλά (+) ΣΥΝ όπως συνεννόηση, συναντίληψη, συνεργασία, σύγκλιση, σύνεση, σύμπνοια, σύνταξη και συναίνεση για το εθνικό συμφέρον.
Κλείνοντας, πρέπει να σημειώσω ότι με τη φετινή δημοσίευση της Ετήσιας Έκθεσης Ελληνικού Εμπορίου συμπληρώνονται δέκα χρόνια από την έκδοση της πρώτης Έκθεσης. Αυτή η προσπάθεια είχε αποκλειστικό σκοπό να δημιουργηθεί μία αξιόπιστη, έγκυρη και πλούσια βάση δεδομένων για το εμπόριο, ως συνεισφορά της ΕΣΕΕ στην τεκμηρίωση των θέσεών της την τελευταία δεκαετία. Οι Ετήσιες Εκθέσεις αποτέλεσαν έργο του Τομέα Έρευνας της ΕΣΕΕ, ο οποίος αναβαθμίζεται πλέον στο πλαίσιο του Ινστιτούτου Εμπορίου και Υπηρεσιών (ΙΝΕΜΥ). Είμαστε σίγουροι ότι θα συνεχίσει να μετέχει στον επιστημονικό διάλογο, να βελτιώνει την ποιότητα της αξιοπιστίας των παρεμβάσεών μας, αναδεικνύοντας τα ιδιαίτερα στοιχεία του κλάδου του εμπορίου στη χώρα μας. Ωστόσο, κάτι τέτοιο στην σημερινή συγκυρία προϋποθέτει τη συνεργασία όλων των επιστημονικών φορέων των Κοινωνικών Εταίρων. Όλα τα δεδομένα, τα ευρήματα, τα αποτελέσματα και τα συμπεράσματα των ερευνών των Ινστιτούτων  πρέπει να συνυπάρχουν σε μια κοινή πλατφόρμα δεδομένων. Το Δ.Σ της ΕΣΕΕ και εγώ προσωπικά δεσμεύομαι ότι θα αναληφθούν όλες οι αναγκαίες πρωτοβουλίες ώστε σύντομα να υλοποιηθεί αυτός ο στόχος.
Αντιμέτωποι με την βαθειά ύφεση βρισκόμαστε πλέον όλοι. Μικρές και μεγάλες επιχειρήσεις, εργοδότες και εργαζόμενοι, πολιτικοί και πολίτες. Κοινός στόχος πρέπει να γίνει αρχικά, η προσπάθεια για σταθεροποίηση της αγοράς, στην συνέχεια η σταδιακή ανάκαμψη της και τέλος η επανεκκίνηση της αναπτυξιακής διαδικασίας. Αυτή, σύμφωνα με τους οικονομολόγους είναι η σειρά των πραγμάτων. Αυτό το οποίο εμείς οφείλουμε να πράξουμε είναι να ανακτήσουμε την αξιοπιστία μας, να διορθώσουμε τα λάθη μας και κυρίως να πιστέψουμε στην προοπτική ανάκαμψης της ελληνικής οικονομίας. Το Ελληνικό εμπόριο σε όλη  τη μακρά διάρκεια της επίπονης αυτής προσπάθειας θα συνεχίσει να αγωνίζεται, να παράγει και να ελπίζει. Τέλος, οφείλω ένα μεγάλο ευχαριστώ στους συναδέλφους μου σε όλη την Ελλάδα, οι οποίοι παρά τον δύσκολο αγώνα επιβίωσης που δίνουν καθημερινά βρίσκονται πάντα δίπλα μας, στηρίζουν την ΕΣΕΕ και μας ενθαρρύνουν να συνεχίσουμε.
ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΟΡΚΙΔΗΣ